Wizyta w obserwatorium H.E.S.S. z udziałem dyrektora OA UW

Prof. Tomasz Bulik, dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, wziął udział w delegacji ministra spraw zagranicznych do Namibii. Jednym z kluczowych punktów wizyty było odwiedzenie obserwatorium High Energy Stereoscopic System (H.E.S.S.) – największego na świecie naziemnego ośrodka badań promieniowania gamma o bardzo wysokich energiach. Uniwersytet Warszawski jest członkiem konsorcjum H.E.S.S. od niemal 20 lat.

H.E.S.S. – pionierskie obserwatorium astronomii wysokich energii

Obserwatorium H.E.S.S. należy do najważniejszych instrumentów współczesnej astrofizyki wysokich energii. Jego działalność znacząco przyczyniła się do rozwoju astronomii gamma. Przed jego uruchomieniem znane było zaledwie jedno źródło tego promieniowania, podczas gdy obecnie zidentyfikowano ich ponad 200.

Do najważniejszych osiągnięć H.E.S.S. należą:

• odkrycie pierwszego w Drodze Mlecznej akceleratora cząstek osiągającego energie rzędu PeV,
• detekcje promieniowania gamma z błysków gamma (GRB),
• badania dotyczące promieniowania kosmicznego i ciemnej materii,
• przełomowe wyniki opublikowane m.in. w czasopismach „Nature” i „Science”.

Obserwatorium wykorzystuje teleskopy rejestrujące promieniowanie Czerenkowa powstające w atmosferze ziemskiej w wyniku oddziaływań wysokoenergetycznych cząstek. Dzięki temu możliwe jest badanie procesów zachodzących w najbardziej ekstremalnych warunkach we Wszechświecie — niedostępnych dla ziemskich akceleratorów cząstek.

Udział Polski i OA UW w projekcie

Polska uczestniczy w projekcie H.E.S.S. od 2006 roku poprzez konsorcjum instytucji naukowych, którego liderem jest Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN. W skład konsorcjum wchodzą także Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Mikołaja Kopernika oraz Instytut Fizyki Jądrowej PAN.

Polscy naukowcy odegrali istotną rolę zarówno w budowie infrastruktury, jak i w badaniach naukowych prowadzonych w ramach projektu. Ich wkład obejmuje m.in.:

• dostarczenie elementów systemu sterowania teleskopu H.E.S.S. II,
• produkcję części zwierciadeł,
• opracowanie systemu ustawiania luster pracujących jako jedno zwierciadło o powierzchni około 960 m²,
• udział w zarządzaniu współpracą międzynarodową.

Obecnie w obserwatorium pracuje kilkunastu naukowców z Polski reprezentujących kilka instytucji.

Znaczenie wizyty i współpracy międzynarodowej

W wizycie uczestniczyli także prof. Rafał Moderski oraz minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski. Obecność przedstawicieli rządu w obserwatorium stanowi wyraz uznania dla osiągnięć polskiej astronomii oraz jej rosnącej roli w międzynarodowych projektach naukowych.

Jak podkreślił prof. Tomasz Bulik, działalność w ramach H.E.S.S. to nie tylko rozwój nauki, lecz także technologii oraz współpracy przemysłowej. Udział w projekcie przyczynił się do wzmocnienia kompetencji polskiego środowiska badawczego oraz otworzył drogę do zaangażowania w kolejne inicjatywy, w tym budowę Cherenkov Telescope Array (CTA).

Obserwatorium H.E.S.S. jest również przykładem efektywnej, długoterminowej współpracy Europy i Afryki, wspierającej rozwój szkolnictwa wyższego i nowych technologii w Namibii.

Obserwatorium Astronomiczne UW – lider badań nieba

Obserwatorium Astronomiczne UW od lat należy do światowych liderów w dziedzinie wielkoskalowych przeglądów fotometrycznych nieba, realizowanych w ramach projektów OGLE i ASAS.

Naukowcy OA UW uczestniczą również w wielu prestiżowych inicjatywach badawczych, takich jak:

• Araucaria,
• CTA,
• LIGO/VIRGO,
• misje satelitarne Planck i Gaia,
• Vera Rubin Observatory.

Zachęcamy do obejrzenia rozmowy ministra spraw zagranicznych z prof. Tomaszem Bulikiem oraz prof. Rafałem Moderskim, zrealizowanej podczas wizyty w obserwatorium H.E.S.S.: Radosław Sikorski rozmawia z polskimi astronomami w Namibii | Depesza 17.